.
LƯỢC SỬ VỀ GIÁO HỌ CHÍ TĨNH THUỘC GIÁO XỨ HÒA LẠC 1925-2025
Giáo họ Chí Tĩnh được thành lập năm 1829, cùng thời điểm hình thành làng Chí Tĩnh, thuộc xứ Phúc Nhạc. Ngôi nhà thờ đầu tiên khi ấy được dựng bằng gỗ mộc mạc – biểu tượng cho đức tin đơn sơ mà kiên vững của cha ông thuở ban đầu.
Năm 1842, giáo họ được tách về xứ Tôn Đạo, rồi đến năm 1912, lại chuyển về xứ Hòa Lạc, dưới sự hướng dẫn của Cha già Phêrô Đỗ Đình Vinh. Trải qua nhiều thế hệ mục tử, mỗi vị đều để lại dấu ấn mục vụ và tình thương đối với đoàn chiên. Từ năm 1912 đến nay, giáo họ Chí Tĩnh đã được các vị mục tử coi sóc:
Cha Phêrô Đỗ Đình Vinh, Cha Phêrô Trần Đức Tuân, Cha Phêrô Đỗ Xuân Thính, Cha Bênêđictô Nguyễn Quang Nhung, Cha Phanxicô Phạm Quang Minh, Cha Phêrô Đoàn Độc Thư, Cha Gioan Hương, Đức Cha Giuse Nguyễn Thiện Khuyến, Đức Cha Phaolô Bùi Chu Tạo (có Cha Phêrô Nguyễn Hồng Phúc làm phó), Đức Cha Giuse Nguyễn Văn Yến, Cha Giuse Phạm Ngọc Khuê, Cha Phêrô Vũ Đại Đồng, Cha Gioan Bùi Văn Kế, Cha Phêrô Trần Quang Đức, Cha Inhaxiô Bùi Ngọc Hoàng, Cha Phêrô Trần Đức Phượng, Cha Antôn Nguyễn Tâm Tư và Cha Phaolô Nguyễn Văn Định là vị mục tử đương nhiệm.
Năm 1925, giáo họ khánh thành ngôi thánh đường mới xây bằng gạch theo kiến trúc Gothic cổ kính, mô phỏng theo mẫu nhà thờ Tôn Đạo, và nhận Thánh Phaolô Trở Lại làm bổn mạng. Từ đó, ngôi thánh đường trở thành trung tâm đức tin và là niềm tự hào của bao thế hệ giáo dân.
Trong tiến trình phát triển, từ lòng mẹ Chí Tĩnh đã nảy sinh những giáo họ mới:
Năm 1923: tách lập giáo họ Chí Tĩnh Thượng,
Năm 1935: hình thành giáo họ An Tĩnh,
Năm 2007: thành lập giáo họ Chí Hòa.
Những lần tách lập ấy không làm giảm sức sống của giáo họ, trái lại, là minh chứng cho đức tin lan tỏa và trổ sinh hoa trái.
Hiện nay, giáo họ Chí Tĩnh có diện tích 4.385m², gồm khoảng 260 tín hữu, cùng nhau sống hiệp nhất trong đức tin. Từ cộng đoàn nhỏ bé này, Chúa đã gọi ba linh mục, trong đó hai vị là Cha Tường và Cha Quảng đã được Chúa gọi về; ngoài ra giáo họ còn có một chủng sinh đang học tại Chủng viện Đà Lạt, và năm nữ tu đang phục vụ khắp nơi.
Những chứng nhân đức tin và tấm lòng phục vụ
Trải qua bao thăng trầm của lịch sử, giáo họ Chí Tĩnh vẫn luôn sáng ngời niềm tin và lòng trung thành với Thiên Chúa. Giữa những năm tháng khó khăn, biết bao tâm hồn đơn sơ nhưng kiên vững đã gìn giữ và truyền lại ngọn lửa đức tin cho thế hệ hôm nay. Họ chính là những chứng nhân đức tin, những người âm thầm phục vụ với cả tấm lòng son sắt dành cho Giáo Hội và quê hương giáo họ.
Sau năm 1954, trong bối cảnh nhiều biến động, Thầy Phanxicô Cẩn – thường được mọi người trìu mến gọi là Thầy già Cẩn – trở về quê nhà Chí Tĩnh sau thời gian tu học tại Hà Nội. Dù bị quản thúc, Thầy vẫn một lòng tận tụy chăm lo đời sống đức tin cho bà con. Thầy dạy chữ, dạy giáo lý, kinh bổn cho nhiều thế hệ, gieo vào lòng người niềm yêu mến Chúa và Hội Thánh. Cả đời Thầy sống hiền hòa, khiêm nhường, được mọi người kính trọng, đặc biệt là gia đình cụ Thơ Viên đã yêu thương chăm sóc Thầy cho đến ngày Thầy an nghỉ trong Chúa tại đất thánh của giáo họ.
Tiếp bước Thầy Cẩn, Thầy Thi – sau này là Linh mục – cũng để lại dấu ấn sâu đậm trong đời sống giáo họ. Nhiều năm liền, Ngài hướng dẫn ca hát, tổ chức tĩnh tâm, truyền dạy đức tin và khơi dậy tinh thần cầu nguyện nơi cộng đoàn. Dưới sự hướng dẫn của Ngài, đời sống thiêng liêng của giáo họ thêm phong phú và sinh động.
Không chỉ có các thầy, các linh mục, mà còn có những người giáo dân bình dị nhưng tràn đầy lòng mến Chúa. Gia đình cụ Basiliô Nguyễn Văn Viên – thường gọi là cụ Thơ Viên – cùng con cháu đã nhiều năm trông coi và phục vụ nhà thờ, góp phần gìn giữ nếp sống đạo cho đến hôm nay. Bên cạnh đó, nhiều cụ trùm, quản tận tụy như: cụ cựu Hồi, cụ cựu Đệ, cụ trùm Đại, cụ trùm Tùng, cụ trùm Thinh, cụ trùm Hiển, cụ trùm Viễn, cụ trùm Hạ, cụ trùm Cát, cụ trùm Đạo, cụ trùm Niên, cụ trùm Giai, cụ trùm Phú, cụ trùm Ký, cụ trùm Thơ, cụ trùm Nới, cụ trùm Nhân, cụ trùm Rị, cụ trùm Mậu, cụ trùm Minh, cụ trùm Cống, cụ trùm Mão, cụ trùm Cẩm, cụ trùm Ninh, cụ trùm Quân, cụ trùm Rạng, cụ trùm Vương, cụ quản Tưởng, cụ quản Am, cụ quản Viết, cụ quản Phán, cụ quản Kính, cụ quản Huyến, cụ quản Luân, cụ quản Hành, cụ quản Hướng… đã âm thầm đóng góp công sức, làm nền tảng vững chắc cho giáo họ trong suốt nhiều thế hệ.
Đặc biệt, thời cụ trùm chánh Giuse Phạm Văn Vượng, cùng các cụ trùm phó các cụ quản cộng tác. Năm 1979, cụ đã cùng bà con giáo dân mạnh dạn xuống Tòa Giám mục xin Đức Cha Phaolô Bùi Chu cho phép đặt Mình Thánh Chúa tại nhà thờ giáo họ. Từ đó đến nay, truyền thống chầu Thánh Thể vẫn được duy trì – một dấu chỉ sống động của lòng yêu mến Chúa Giêsu Thánh Thể nơi cộng đoàn.
Trong những năm tiếp theo, cụ Trùm chánh Giuse Nguyễn Văn Tỵ với 6 năm quản giáo, 12 năm trùm chánh, 6 năm phó trương, cùng các cụ trùm phó, cụ quản đã góp phần lớn trong việc trùng tu và gìn giữ ngôi thánh đường. Năm 1987, các cụ đã cùng bà con sửa mái, đảo ngói, làm lại trần nhà thờ bị xuống cấp – công việc được thực hiện bằng cả tình yêu và niềm tin. Phần lớn kinh phí do ông bà cố Hồng là song thân Cha Bách dâng cúng. Nhóm thợ thi công gồm thầy Mạnh, thầy Tính, thầy Bách và nhiều anh em khác – tất cả cùng góp tay dựng nên một nhà Chúa khang trang hơn.
Thời ông trùm chánh Chính (nay thuộc họ Chí Hòa) và các ông trùm phó; ông trùm phó Thục, ông trùm phó Thái,ông trùm phó Hoạt, ông quản Huấn và ông quản Quyền), năm 1994, các ông đã cho hồ áo và sơn sửa lại toàn bộ tường nhà thờ, mua đất ngoài Chí Hòa để hướng đến tương lai sau này tách họ.
Đến thời ông Trùm chánh Phaolô Phạm Văn Hợi làm 2 khóa trùm chánh (từ năm 1997 đến năm 2008), 1 khóa phó trương, cùng với các ông trùm phó Nhất, ông trùm phó Tự, ông trùm ông phó Phán, ông trùm phó Cường, ông trùm phó Hiển, ông trùm phó Hà, ông trùm phó Hồng, ông trùm phó Vinh, ông trùm phó Chi, ông trùm phó Định, giáo họ đã có một bước chuyển mình mạnh mẽ. Năm 2000, ngôi thánh đường được đại trùng tu sau khi bị sét đánh hỏng tháp chuông và mái, với kinh phí chủ yếu do Cha Tường và gia đình ông cố Phán – người con quê hương Chí Tĩnh – dâng cúng. Sau đó, vào năm 2001, các ông mua một mảnh đất phía cổng cuối nhà thờ (do ông bà cố Mão và anh Hoàng hỗ trợ). Sau khi trùng tu nhà thờ, năm 2002, giáo họ đã lấy 150 khối đất từ lòng ao lên làm gạch (một phần kinh phí là tiền công của những người thợ sửa nhà thờ dâng cúng) và dùng gạch đó để xây nhà giáo lý (một phần kinh phí do Cha Quảng và ông bà cố Mão dâng cúng). Bên cạnh đó, thời các ông còn Thành lập ca đoàn giáo họ, quy hoạch đất thánh, đổ đường từ giáo họ sang nhà xứ, đóng bộ cửa cuối nhà thờ (kinh phí chủ yếu do gia đình cụ giáo Matheu Tĩnh)
Thời ông Trùm Chánh Giuse Hoàng Văn Định làm 1 khoá trùm chánh, 2 khoá phó trương. Cùng thời với ông, có các ông trùm phó Luyện, trùm phó Hội, bà quản Tự. Thời đó, giáo họ được tu sửa cung thánh, làm bàn thờ và bục giảng bằng đá, xây thêm hai cánh gà – công trình được anh em xa quê tại Lâm Đồng quảng đại hỗ trợ.
Kế đến là thời ông Trùm Chánh Vicentê Nguyễn Văn Thanh và các ông trùm phó Miệt, ông trùm phó Hòa, ông trùm phó Ký, đã cổ vũ phong trào học giáo lý, sống đức tin, đồng thời hoàn thiện thêm nhiều hạng mục nhà Chúa.
Sau đó, ông Trùm Chính làm 1 khoá trùm chánh và hiện tại đang làm phó trương. Cùng thời ông trùm Chính, có ông trùm phó Tập, ông trùm phó Tiến, ông trùm phó Ký. Khóa các ông đã xây tường bao quanh ao hồ, sơn sửa nội thất và lát lại nền nhà thờ.
Hiện nay, ông Trùm Chánh Thinh cùng các ông trùm phó Thành, ông trùm phó Công, ông trùm phó Cương tiếp tục công việc của các bậc tiền nhân: mở thêm cổng phía Nam, hạ giải nhà phòng cũ, quy hoạch và đổ bê tông sân trước nhà giáo lý – tất cả đều vì một giáo họ ngày càng khang trang, ấm tình hiệp nhất.
Nhìn lại chặng đường đã qua, chúng ta càng thêm cảm mến và biết ơn những tấm lòng trung kiên ấy. Họ không chỉ là những người phục vụ, mà còn là những viên đá sống động xây nên ngôi nhà đức tin hôm nay.
Từ Thầy Cẩn khiêm nhường gieo mầm Tin Mừng, đến các cụ trùm, cụ quản, và bao giáo dân quảng đại dâng hiến công sức – tất cả đã góp phần viết nên câu chuyện đức tin đầy sống động của giáo họ Chí Tĩnh.
Lời tri ân và cảm tạ
Trong tâm tình tạ ơn Thiên Chúa, chúng con – cộng đoàn giáo họ Chí Tĩnh – hết lòng thành kính dâng lên Chúa muôn lời cảm tạ và tri ân. Nhìn lại hành trình gần hai thế kỷ, chúng con nhận ra từng bước đi của giáo họ luôn được bàn tay yêu thương của Chúa gìn giữ và dẫn dắt.
Chúng con cũng thành kính tri ân các bậc tiền nhân, những người đã âm thầm gieo hạt giống đức tin trên mảnh đất quê hương, bằng mồ hôi, nước mắt và cả những hy sinh thầm lặng. Xin ghi khắc công lao của các vị mục tử, các thầy, các cụ trùm, cụ quản, cùng biết bao ân nhân xa gần đã góp phần xây dựng và gìn giữ giáo họ hôm nay.
Xin tạ ơn Chúa vì những ơn gọi thánh hiến nảy sinh từ cộng đoàn nhỏ bé này, và vì những tấm lòng trung kiên, đạo đức của mọi tín hữu, những người vẫn từng ngày âm thầm làm chứng cho Tin Mừng bằng đời sống yêu thương, bác ái và hiệp nhất.
Nguyện xin Thánh cả Phaolô, bổn mạng của giáo họ, cầu bầu cùng Thiên Chúa ban muôn phúc lành cho mỗi gia đình, để mọi người con Chí Tĩnh từ Bắc, Trung, Nam và Hải Ngoại dù ở xa hương hay tại quê nhà luôn sống vững vàng trong đức tin, kiên trung trong đức ái, và hăng say trong sứ vụ loan báo Tin Mừng.
“Tạ ơn Chúa vì muôn ngàn đời Chúa vẫn trọn tình thương.” (Tv 118,1)
.
.
